درباره معماری

 

 

<-BlogAndPostTitle->             ,<-BlogId->">       - <-BlogDescription-> - <-BlogTitle->">       www.susatheme.com">       http://www.susatheme.com" />       ">             " href="<-BlogXmlLink->" />             http://susatheme.com/faveicon.png"/>       http://susatheme.com/faveicon.png"/>       http://susatheme.com/faveicon.png" />       http://susatheme.com/faveicon.png" />       http://susatheme.com/services/templates/get.php?name=sest23&service=Blogfa.com">>       http://susatheme.com/3st/60/style.css" type="text/css" rel="stylesheet">   function GetBC(lngPostid)    {        intTimeZone=<-BlogTimeZone->;        strBlogId="<-BlogId->";        intCount=-1;        strResult="";        try {    for (i=0;i0)  strResult=intCount + " نظر" ;     strUrl="http://commenting.blogfa.com/?blogid=" +strBlogId + "&postid=" + lngPostid + "&timezone=" + intTimeZone ;   strResult ="" +  strResult + " " ;   document.write ( strResult ) ;  }  function OpenLD() {   window.open('LinkDump.aspx','blogfa_ld','status=yes,scrollbars=yes,toolbar=no,menubar=no,location=no ,width=500px,height=500px');   return true; }

 

    
<-PostContent->

موضوعات مرتبط: <-CategoryName->

برچسب‌ها: <-TagName->


تاريخ : <-PostDate-> | <-PostTime-> | نویسنده : <-PostAuthor-> | GetBC(<-PostId->);

 


ادامه مطلب
نوشته شده توسط بابک برزگریان در ساعت 18:41 | لینک  | 


Normal 0 false false false EN-US X-NONE FA /* Style Definitions */ table.MsoNormalTable {mso-style-name:"Table Normal"; mso-tstyle-rowband-size:0; mso-tstyle-colband-size:0; mso-style-noshow:yes; mso-style-priority:99; mso-style-parent:""; mso-padding-alt:0cm 5.4pt 0cm 5.4pt; mso-para-margin-top:0cm; mso-para-margin-right:0cm; mso-para-margin-bottom:10.0pt; mso-para-margin-left:0cm; line-height:115%; mso-pagination:widow-orphan; font-size:11.0pt; font-family:"Calibri","sans-serif"; mso-ascii-font-family:Calibri; mso-ascii-theme-font:minor-latin; mso-hansi-font-family:Calibri; mso-hansi-theme-font:minor-latin;}

آهک

نگاه اجمالی

آهک و گچ ، از جمله موادی هستند که کارآیی آنها از دوران باستان ، توسط بشر شناخته شده است و از آنها در ساختن انواع بناها ، استفاده می‌شد. موادی مانند آهک ، ساروج و سیمان برای اتصال محکمتر قطعات سنگ و یا چوب بکار گرفته می‌شد.

مفاهیم آهک مرده و آب آهک

هرگاه بر روی اکسید کلسیم (آهک زنده) ، آب ریخته شود، بر اثر واکنش با آب ، گرما ایجاد می‌کند که موجب بخار شدن قسمتی از آب می‌شود. در این عمل ، آهک بر اثر جذب آب ، متورم شده ، سپس به‌صورت گرد سفیدی در می‌آید که اصطلاحا «آهک مرده» نامیده می‌شود، (زیرا در تماس با آب ، دیگر واکنشی از خود نشان نمی‌دهد) و این عمل را شکفته شدن آهک نیز می‌گویند.

 

هر گاه مقداری آب به آهک مرده اضافه شود، به شیر آهک تبدیل می‌شود که اگر آن را صاف کنیم، محلول زلالی که در حقیقت محلول سیرشده هیدروکسید کلسیم در آب است، حاصل می‌شود که به آب آهک موسوم است. آب آهک کاربردهای بسیاری در صنایع شیمیایی دارد. مثلا در تهیه هیدروکسید سدیم ، آمونیاک ، هیدروکسید فلزات ، پرکلرین و به‌ویژه در استخراج منیزیم از آب دریا بکار می‌رود.

انواع آهک

معمولا از سه نوع آهک در کارهای ساختمانی استفاده می‌شود.

آهک چرب یا پر قوه

این نوع آهک ، حدود چهار درصد ناخالصی همراه دارد و مهمترین ویژگی آن این است که در تماس با آب به‌شدت شکفته می‌شود و حجم آن تا حدود 2.5 برابر مقدار اولیه‌اش افزایش می‌یابد. مخلوط آن با شن در تماس با گاز کربنیک به‌سرعت خود را می‌گیرد و سفت می‌شود، (به مدت 15 روز در مجاورت هوا). از اینرو ، آهک چرب را آهک هوایی نیز می‌گویند.

آهک‌های کم قوه

این نوع آهک از سنگ آهک‌هایی که 5 تا 6 درصد آهک دارند، تولید می‌شود و ناخالصی‌های عمده آن را اکسید آهن (II) (گل اُخری) ، اکسید سیلیسیم (سیلیس) و اکسید آلومینیوم (آلومین) تشکیل می‌دهد. از ویژگیهای این نوع آهک آن است که به‌کندی شکفته می‌شود و ملاط حاصل از مخلوط آن با شن ، به‌آرامی‌ در هوا سفت می‌شود.

تصویر

 

آهک‌های آبی

این نوع آهک ، معمولا از سنگ آهک‌هایی که حدود 6 تا 22 درصد گل رس دارند، تهیه می‌شود. از ویژگیهای مهم این نوع آهک آن است که دور از هوا و حتی در زیر آب ، به آهستگی سفت می‌شود، در تماس با آب خیلی شکفته می‌شوند و با آب خمیر کم‌چسب تولید می‌کند. بطور کلی ، می‌توان این نوع آهک‌ها را حد واسط بین آهک‌های هوایی و سیمان دانست.

روشهای تهیه آهک‌

روش تهیه کلی آهک ، همان حرارت دادن سنگ آهک (کربنات کلسیم) تا دمای 1000 تا 1200 درجه سانتی‌گراد است. البته ، هر چه دما بالاتر باشد و گاز دی‌اکسید کربن حاصل ، بهتر از محیط خارج شود، عمل تجزیه سنگ آهک بهتر صورت می‌پذیرد. اما بطور کلی ، تهیه انواع آهک متفاوت است که در اینجا به چند نمونه اشاره می‌شود.

تهیه آهک معمولی

برای تهیه این نوع آهک ، از کوره‌های ثابت و غیره پیوسته یا از کوره‌های مکانیکی استفاده می‌شود.

 

 

    کوره‌های ثابت و غیر پیوسته: در این کوره‌ها که به روش سنتی کار می‌کنند، خرده‌های سنگ آهک را در اندازه‌های تقریبی 10 سانتیمتر روی هم می‌چینند و سطح آن را با کاه گل می‌پوشانند. سپس از قسمت پایین با کمک سوخت (بوته ، چوب ، زغال یا نفت سیاه) تا دمای 1000 درجه سانتی‌گراد به آن گرما می‌دهند، پس از زمان معینی گرما دادن را قطع کرده ، بعد از آنکه کوره سرد شد، آهک زنده حاصل را خارج می‌کنند (چون در زمان خالی کردن ، آهک کوره کار نمی‌کند، از اینرو ، آن را کوره ثابت و غیر پیوسته می‌گویند).

 

    کوره‌های مکانیکی و پیوسته: این کوره‌ها نیز انواع مختلف دارند. کوره آلبرگ که در قسمت پایین آن ، شبکه فلزی ضخیمی ‌تعبیه شده است و بر روی آن ، مخلوط زغال (به‌عنوان سوخت) و سنگ آهک را قرار می‌دهند. گرمای سوختن زغال ، دمای کوره را بالا می‌برد و سنگ آهک را تجزیه و به آهک تبدیل می‌کند. آهک حاصل از پایین شبکه فلزی و گاز دی‌اکسید کربن نیز از بالای کوره خارج می‌شود. عیب عمده استفاده از این نوع کوره آن است که مقداری خاکستر زغال در آهک وارد می‌شود. بازدهی این روش بین 12 تا 14 تن آهک در روز است.

 

    کوره شماتولا : این کوره شبیه کوره آلبرگ است، با این تفاوت که قسمت آتشدان آن در خارج از محفظه کوره قرار دارد و از اینرو ، عیب مخلوط شدن آهک با خاکستر زغال را ندارند.

 

    کوره‌های گردان : این کوره‌ها مشابه کوره پخت سیمان هستند. بازدهی این نوع کوره‌ها از انواع دیگر بالاتر است.

 

مرحل تهیه آهک‌های آبی

برای تهیه این نوع آهک مراحل زیر به ترتیب انجام می‌گیرد.

تجزیه سنگ آهک

در این مرحله ، به روشی که برای تهیه آهک گفته شد، عمل می‌شود. با این تفاوت که سنگ آهک انتخاب شده است، باید مقدار قابل ملاحظه‌ای خاک رس همراه داشته باشد.

شکفته کردن

در این مرحله با دقت و مهارت کافی ، آن اندازه آب به آهک زنده اضافه می‌شود که فقط اکسید کلسیم هیدراته شود و سیلیکات‌ها و آلومینات کلسیم آب جذب نکنند و به صورت بلورهای هیدراته در نیایند. برای این منظور اضافه کردن آب را باید در دمای 250 تا 400 درجه سانتی‌گراد انجام داد، زیرا در این دما ، سیلیکات‌ها ، آب جذب نمی‌کنند.

 

 

الک کردن

آهک را پس از شکفته شدن باید از الکهای ویژه‌ای عبور داد و بر اساس اندازه ذرات ، آن را به صورت زیر دسته‌بندی کرد:

 

 

    آهک سبک : که نرم‌ترین قسمت آن است و درجه خلوص آن نیز بالا است.

 

    آهک هیدرولیک معمولی : که از الک رد نشده است و باید آن را دوباره آسیاب و بوجاری کرد.

 

    آهک‌های سنگین : که دانه‌های آنها دارای ماهیت سیمان است و مقدار سیلیکات آن زیاد است.

 

    نخاله آهک : شامل سنگ آهک‌های نپخته است که در برابر آب شکفته نمی‌شود و حاوی مقدار زیادی سیلیکات است.

 

کاربردهای مهم آهک

آهک کاربردهای زیادی در کارهای ساختمان‌سازی و تهیه فرآورده‌های صنعتی و شیمیایی دارد که به بسیاری از آنها اشاره می‌کنیم:

 

 

    تهیه ظرفهای چینی : چینی‌ها در واقع از انواع سرامیک محسوب می‌شوند و به دو دسته چینی‌های اصل یا چینی‌های سخت و چینی‌های بدلی تقسیم می‌شوند.

 

    تهیه شیشه‌های معمولی : عمدتا شامل سیلیس ، کربنات کلسیم (یا آهک) ، کربنات سدیم و زغال کک است.

 

    تهیه سیمان : در ابتدا از سنگ آسیاب برای پودر کردن مخلوط و از کوره‌های ثابت استفاده می‌شد.

 

    تهیه ساروج : ساروج یا ملاط ، مخلوطی از آهک ، ماسه و آب است که بر خلاف سیمان در داخل آب خود را نمی‌گیرد و سفت نمی‌شود، ولی در مجاورت هوا به علت جذب گاز دی‌اکسید کربن و تشکیل سنگ آهک ، به‌تدریج سفت می‌شود.

 

    قندسازی : می‌توان از ریشه گیاه چغندر ، قند استخراج کرد.

 

    دباغی پوست : قبل از دباغی پوست باید عملیات آماده‌سازی را به منظور حذف ضایعات باقیمانده بر روی پوست ، بر روی آن انجام داد.

 

    یکی دیگر از مصارف عمده آهک در صنایع شیمیایی و در آزمایشگاه‌های شیمی ، تهیه هیدروکسید سدیم از کربنات سدیم و هیدروکسید آمونیوم از کلرید آمونیم است.

 

سنگ آهک

آشنایی

سنگ آهک کربنات کلسیم(CaCO3) به ندرت به صورت آهک خالص در طبیعت پیدا می‌شود. این سنگ بیشتر به صورت آهک رسی ، آهک ماسه‌ای و دولومیت یافت می‌گردد. ناخالصیهای مهم سنگ آهک شامل منیزیم ، سلیس ، آلومینیم و منگنز است.

نحوه تشکیل

سنگهای آهکی از نظر ژنتیکی و نحوه تشکیل به دو گروه عمده و بزرگ آهکهای برجا و آهکهای نابرجا تقسیم می‌شوند. آهکهای برجا شامل کلیه سنگ آهکهای ستونهایی می‌گردد که طی فرآیندهای شیمیایی و بیوشیمیایی در محلی که وجود دارند، تشکیل گردیده‌اند. اصولا تشکیل در جای رسوبات آهکی مربوط به فعالیتهای بیولوژیکی بوده و از منشا بیوشیمیایی می‌باشند. مانند تراورتن و ستونهای آهکی. آهکهای نابرجا آهکهایی را شامل می‌گردد که از نظر بافتی به سنگهای کلاسیک شباهت داشته ، ولی از نظر منشا تشکیلاتشان کاملا مربوط به فرآیندهای شیمیایی است. مانند آهکهای تخریبی و ماسه‌ای.

شکل و گسترش سنگهای کربناته

رسوبات کربناته جدید در محیطهای رسوبی مختلفی تشکیل شده و به اشکال گوناگون گسترش دارند. با وجود تنوع زیادی که در محیط رسوبی کربناتها وجوددارد، بطور کلی این محیطها را می‌توان در دو گروه بزرگ زیر مطالعه نمود.

کربناتها در محیطهای عمیق

سنگهای کربناته که در محیطهای عمیق دریایی عصر حاضر تشکیل می‌گردند، در دو گروه به شرح زیر مشخص می‌شوند.

    گروه اول :

    آهکهایی هستند که از مناطق کم عمق تر حوضه رسوبی توسط جریانهای زیر دریایی یا جریانهای توربیدیتی به مناطق عمیق منتقل شده و به تدریج بر حسب اندازه و وزن مخصوصشان رسوب کرده‌اند. این مواد منتقل شده ، طبعا ریز دانه و از بقایا و اسکلت جانوران و ارگانیسمهای دریایی هستند که از آن جمله می‌توان جلبکهای آهکی رانام برد.

    گروه دوم :

    آهکهایی هستند که منشا آنها ، صدف و پوسته فرامینفرها و پلانکتونهایی نظیر گلوبیژرینا می‌باشد. تشکیل لجنهای گلوبیژرینا در اعماق زیادتر یعنی حدود 4000 متر به پایین به علت نا‌پایداری پوسته آهکی و حل شدن آنها در آب دریا ، متوقف می‌گردد.

 

 

 

کربناتها در محیطهای کم عمق

معمولا محیطهای کم عمق ، در حاشیه و سواحل دریاهای آزاد گسترش داشته و این سواحل محل مناسبی برای تشکیل آهکهای مربوط به این محیطها هستند.

ساخت سنگهای آهکی

ساخت سنگهای آهکی اعم از انواع برجا و یا آهکهای نابرجای تخریبی شامل بعضی یا تمام بخشهای زیر است.

 

    دامنه‌هایی تخریبی از تمام منشا شیمیایی یا اکوکمها.

    مواد پرکننده بسیار دانه ریز به صورت گل کربناته که فضاهای خالی بین دانه و درون دانه‌ها را پر کرده است.

    سیمان کربنات کلسیم که در اغلب قریب به اتفاق موارد ، کلسیتی است و بعد از نهشتگی تشکیل می‌گردد. این نیز نقش پرکننده فضاهای خالی بین و درون دانه‌ها را ایفا می‌کند.

موارد استعمال آهک

 

    تهیه منشورهای نیکل :

    اسپت دیسلند که نوعی کربنات کلسیم است، برای تهیه منشورهای نیکل در میکروسکوپها ، فتومترها و کولوریمترها بکار می‌رود.

 

    تهیه کود :

    نوع نامرغوب آن در صنعت تهیه قلیائیان و به عنوان کود در زمینهای بی آهک بکار می‌رود.

 

    تهیه شیشه :

    در صنعت شیشه‌سازی ، کلسیت خالص را به مذاب شیشه‌ها اضافه می‌کنند، گاز کربنیک حاصله از ذوب آن موجب همگن شدن توده مذاب شیشه می‌گردد.

 

    استفاده در صنایع شیمیایی :

    آهک در صنایع شیمیایی به عنوان یک ماده اولیه و همچنین برای خنثی کردن اسید و به عنوان کمک ذوب ، ماده قلیا کننده ، جاذبه رطوبت ، عامل چسبندگی و... بکار می‌رود. این نوع آهک بایستی با درصد کلسیم زیاد باشد.

 

    تهیه پودر مل :

    سنگ آهک با درصد بالا از کربنات کلسیم در کارخانه‌های سنگ کوبی به صورت پودر تهیه می‌گردد که به عنوان مل به بازار عرضه می‌شود.

 

    استفاده در صنعت سیمان :

    سنگ آهک به مقدار زیاد در صنایع استعمال می‌شود. ترکیب سیمان به صورت (آهک، رس ، آهن ، گچ ، سیلیس) که با درصدهای مختلفی این مخلوط در کوره پخته و محصول حاصل بعد از خرد شدن و مخلوط شدن با آب و بعد از سفت شدن به سیمان تبدیل می‌شود.

 

    دیگر مصارف سنگ آهک :

    نمونه‌ای از سنگ آهک بسیار دانه ریز که به سنگ چاپ معروف است، قابل استفاده در چاپ و امور چاپی است. بالاخره سنگهای آهکی در خمیر دندان سازی، لاک سازی ، عطرسازی و لاستیک سازی کاربرد دارند

 

تاریخچه کوتاه از گچ وسنگ گچ

                                   

           

قدیمی ترین آثار بجای مانده از گچ مربوط به 9000 سال قبل می باشد که در آناتولی و سوریه کشف شده اند. 5000 سال قبل مصری ها سنگ گچ را در هوای آزاد در درون آتش می سوزاندندو سپس آنرا می کوبیدند و تبدیل به پودر می کردند و در نهایت این پودر را با آب ترکیب می کردند و دیواره های کاخ ها و معابد خود را با گچ می پوشاندند . برخی از نمونه های اولیه گچ در اهرام مصر کشف شده اند. علاوه براین یونانی ها از گچ بصورت خاص (گچ سلنیوم که شفاف می باشد ) بعنوان پنجره معابدشان استفاده می کردند . رومی ها با استفاده از گچ از هزاران مجسمه یونانی کپی برداری کرده اند.

بشر در طی قرن ها در نقاط مختلف جهان درخصوص پخت گچ مهارت هایی را کسب کرده بود . در سالهای 1700 میلادی پاریس مرکز گچ بود ( گچ پاریس ) چرا که تمامی دیوارهای خانه های چوبی برای جلوگیری از آتش سوزی با گچ پوشیده می شد. پادشاه فرانسه این قانون را بعد از اینکه لندن بزرگ در سال 1666 در اثر آتش سوزی از بین رفت اجباری نمود .

دانش ما در زمینه استفاده از گچ در قبل از قرن نوزدهم محدود می باشد. با این وجود تحقیقات نشان می دهد که در قرن شانزدهم گچ همراه آهک در کف ها دیوارها و سقف ها مورد استفاده قرار می گر فته است اما ثابت گردیده است که گچ بری تزئینی که قبلا یکی از موارد استفاده از گچ در نظر گرفته می شده است در این دوران دارای سوابق بسیار مختصری می باشد.

             

                         تاریخچه گچ در ایران        

           

در ايران نيز گچ رابطه نزديكي با صنعت ساختمان سازي داشته و از قديم يكي از مصالح ساختماني سنتي ايران بوده است . گچ در بيشتـر ساختمانهاي باستاني كه تاكنون باقي مانده اند بصورت آثار گچ بريهاي زيبا ديده مي شود . از زمان اشكانيان ابنيه هايي با تزئينات گچي بجا مانده است كه نمايانگر خلاقيت و هنر استادكاران ايراني مي باشد . از دوران اسلام نيز گچ بريهاي فراواني بجا مانده كه نمودار پيشرفت اين هنر در سرزمين ايران مي باشد. عالي قاپو ، كاخ هشت بهشت و گچ بريهاي زيباي مسجد جامع اروميه از جمله بارزترين جلوه هاي اين هنر مي باشد . كف سراسر تالار و پـلكان و ستـونهــاي كاخ لاله زار تهران در خيابان سعدي با سنگ گچ مرمري ساخته شده بود. کاربرد گچ در پوشش قوسی کانال ها در قسمتی از بناهای تخت جمشید از دوره هخامنشی به یادگار مانده است. ملات گچ در دوره ساسانیان در اسکلت سازی بناها وهمچنین جهت نماسازی کاربرد فراوان داشته است. یکی از پدیده های هنری در معماری بی همتای ایران هنر گچبری است که در کاوش های باستان شناسی نمونه ها و نشانه هایی از رواج این هنر در روزگار ساسانی به دست آمده است . یکی از کاربردهای ویژه گچ ، اندود کردن دیوارها و آراستن سطوح داخلی ساختمانها است و هنر گچبری این آراستگی را به حد کمال و دلنوازی می رساند . آثار گچبری را در دوره های مختلف تاریخ ایران می توان مشاهده کرد برای نمونه در دوره سلجوقی به مسجد علویان در همدان – در دوره ایلخانی به بقعه بایزید بسطامی در بسطام – در دوره تیموری به بقعه شیخ احمد جامی در تربت جام – در دوره صفویه به کاخ عالی قاپو در اصفهان – در دوره زندیه به عمارت کلاه فرنگی در شیراز و در دوره قاجار به کاخ گلستان در تهران می

گچ ساختمانی

گچ از جمله مصالحی است كه در صنایع ساختمان سازی از اهمیت ویژه ای برخوردار می باشد و به علت ویژگی هایی كه دارد از زمانهای قدیم در امر ساختمان سازی مورد مصرف داشته است. در بسیاری از ساختمانهای قدیمی مخصوصاً در دوران صفویه كه اغلب آنها در اصفهان موجود می باشد گچ نقش مؤثری داشته و گچ بری های بسیار زیبایی از آن دوران باقی مانده است.

گچ به علت خواص خود از اولین قدم درایجاد یك بنا كه پیاده كردن حدود زمین می باشد و با اصطلاح برای ریختن رنگ اطراف زمین مورد نیاز می باشد و همچنین تا آخرین مراحل بنا كه سفید كاری و نصب سنگ است باز هم گچ مورد نیاز است و حتی در نقاشی ساختمان هم از گچ استفاده می نمایند.

 

منابع تهیه گچ :

گچ از پختن و آسیاب كردن سنگ بدست می آید. سنگ گچ از گروه مصالح ساختمانی كلسیم دار است كه بطور وفور در طبیعت یافت می شودو تقریباً در تمام نقاط روی زمین وجود دارد و از لحاظ فراوانی در طبیعت در ردیف پنجم می باشد. درایران هم تقریباً درتمام نفاط كشور مخصوصاً در كرویر مركزی و اطراف تهران جاجرود، آذربایجان یافت می شود. سنگ گچ با فرمول caso4,2H2o از سنگهای ته نشستی است و به علت میل تركیبی شدیدی كه دارد بطور خالص یافت نمی شود. بیشتر به دو صورت تركیب با كربن و با اكسیدهای آهن و خاك رس می باشد. سنگ گچ یا بصورت سولفات كلسیم بدون آب بدست می آید كه به آن انیدریت می گویند. سنگ گچ خالص بی رنگ است و سنگ گچ تركیب شده با كربن خاكستری و سنگ گچ تركیب شده با اكسیدهای آهن بی رنگ، زرد روشن و یا كبود و یا سرخ می باشد كه برحسب نوع اكسیدهای آهن این رنگها متفاوت است.

 

كوره های گچ پزی :

1 ـ كوره های گچ پزی چاهی :

قدیمی ترین نوع كوره های گچ پزی در ایران نوع چاهی است كه هم اكنون نیز در بسیاری از شهرها متداول می باشد. در این نوع كوره ها كه مانند تنوره است سنگ گچ را می پختند و آن را حرارت می دهند تا سنگ گچ پخته شود. محصول این كوره ها مرغوب نمی باشد.

2 ـ كوره های تاوه ای :

ابن نوع كوره ها كه دارای محصول یكنواخت می باشد تشكیل شده است از یك سینی بزرگ كه سنگ آسیاب شده در آن می ریزند.

 

خواص گچ :

1 ـ زود گیر بودن 2 ـ خاصیت ازدیاد حجم

3 ـ مقاومت در برابر آتش سوزی 4 ـ آكوسیتیك بودن

5 ـ ارزان بودن 6 ـ خاصیت پلاستیكی گچ

7 ـ رنگ گچ 8 ـ رنگ پذیری گچ

ساختمان ملات گچ :

هر نوع ملاتی كه بخواهیم بسازیم باید بعد از تعیین اجزاء تشكیل دهنده آن و مخلوط كردن آنها به آن اضافه كرده و دوباره ملات را مخلوط كنیم تا ملات یكنواخت گردد ولی برای ساختن ملات گچ و یا ملات گچ و خاك باید دانه های گچ یا گچ و خاك را داخل آب بریزیم، بدین طریق كه ابتدا مقدار كمی آب در استامبولی می ریزیم آنگاه دانه های گچ و یا گچ و خاك راكه قبلاً به نسبت ضعیف مخلوط شده با دست درون آن می پاشیم تا كلیه دانه ها در مجاورت آب قرار گیرد. مقدار آبی كه یك كیلوگرم پودر گچ احتیاج دارد تا ملات شود از لحاظ تئوری 2/0 لیتر است یعنی تقریباً 20% وزن گچ.

 

مصارف گچ :

گچ در ساختمان مصارف متعدد دارد از جمله ریختن رنگ ساختمان برای مشخص كردن اطراف زمین و پیاده كردن نقشه، ملات سازی، گچ وخاك، سفیدكاری وسنگ كاری كه درمورد اخیر برای نگهداشتن سنگ بطور موقت در جای خود تا ریختن ملات پشت آن مورد مصرف دارد و در صنایع قالبسازی و ریخته گری برای قالب سازی مصرف می شود و در كارهای طبی برای شكسته بندی مورد نیاز است.

 

خواص گچ :

گچ علاوه بر دو خاصیت عمده كه یكی زودگیری و دیگری ازدیاد حجم به هنگام سخت شدن است دارای خواص دیگری نیز می باشد از جمله آنكه اكوستیك است و در آتش سوزی مقاوم می باشد و ارزان و به فور یافت می گردد ودارای رنگی سفید و خوش آینه است.

 

انباركردن گچ :

اگر گچ بصورت فله ای در كارگاه موجود باشد باید بلافاصله مصرف گردد زیرا همانطور كه قبلاً شرح داده شد گچ میل تركیبی بالایی با آب دارد و حتی رطوبت هوا را جذب می نماید و پس از مدتی فاسد می گردد یعنی در موقع مخلوط كردن آن با آب ازدیاد حجم پیدا نكرده و سخت نمی شود. ولی گچ پاكتی را اگر به طریقه صحیح انبار كنند به طوری كه دور از رطوبت باشد می توان حتی گچ را برای مدت یكسال هم انبار نمود. برای انبار كردن گچ باید آنرا روی تخته هایی كه حداقل از زمین 10 سانی متر فاصله دارد بگذارند و فاصله پاكتهای گچ از دیوارهای انبار باید حداقل حدود 20 سانتیمتر باشد و بیش از 10 پاكت گچ را روی هم نچینند.

گچ

اطلاعات اولیه

سولفات کلسیم در طبیعت به صورت ژیپس 2H2O و CaSO4 یافت می شود. انیدریت مصارف بسیار محدود دارد، در صورتی که مصارف ژیپس بسیار گسترده است. بطور کلی این دو کانی در شرایط تبخیری بوجود می‌آیند. آنیدریت به دلیل حلالیت بالا و تبدیل شدن به ژیپس بندرت در سطح زمین یافت می شود.

 

نظر به اینکه ژیپس در سطح زمین پایدار است بنابراین می‌تواند حالت رخنمون داشته باشد. این کانیها در حوضه‌های بسته و باز که میزان تبخیر آنها زیاد است تشکیل می‌شوند. حوضه‌های درون قاره‌ای که در مراحل اولیه تشکیل می‌شوند محیط مناسبی برای تشکیل رسوبات تبخیری از جمله ژیپس رسوب می‌نماید و سپس هالیت و ژیپس تشکیل می‌شوند. در حاشیه حوضه‌های باز که میزان تبخیر آن زیاد است ژیپس تشکیل می‌شوند.

 

 

روشهای مختلف تشکیل سنگ گچ

سولفات سبخایی و انیدریت ندولی

امروزه محل اصلی رسوبگذاری سولفات دریایی ، جایی که بخش اولیه تشکیل ژیپس – انیدریت را می توان مشاهده کرد، در مناطق بالای بین جزر و مدی و بالای جزر و مدی قرار دارد. ژیپس به صورت جابجایی در رسوبات به فرم بلورهای صفحه‌ای ، گل سرخی ، سلنیت و ماکل‌دار با اندازه کمتر از 1 میلیمتر تا بیش از 25 سانتیمتر رسوب می‌کند. انیدریت همچنین به صورت لایه‌های نازک یا طبقاتی از ندول‌های در هم آمیخته در بیشتر قسمتهای به سمت خشکی سبخاها رسوب می‌کند.

 

تشکیل انیدریت به یک آب و هوای خشک با درجه حرارت متوسط سالیانه بالا (بالای 22 درجه سانتیگراد) و درجه حرارت فصلی بیش از 35 درجه نیاز دارد. در جایی که آب و هوا کمی خشک باشد، آنگاه ندول‌های اولیه‌ای از بلورهای ژیپس ممکن است در داخل رسوب تشکیل شود.

رشد ژیپس در کف

بلورهای ژیپس می‌تواند در کف دریاچه‌ها ، مردابها و فلات‌های کم عمق اطراف حوضه‌های تبخیری با اشکال بلوری متنوع ، برخی تماشایی و خیلی بزرگ (تا 7 میلیمتر!) ، ته نشین شود. این ژیپس سلنیتی معمولا بطور عمودی ، تقریبا مانند علف ، به صورت منفرد (منشوری) ، ماکل‌دار (دم چلچله‌ای) و بلورهای شکافدار رشد می‌کند و به علت وجود ناخالصی‌های ارگانیکی ، سطوح بلوری انحنادار نیز فراوان است.

 

لایه‌هایی از این بلورهای ژیپس ، معمولا یک بافت پنجه‌ای مشخصی هستند (شبیه برگ نخل). مخروطهای ژیپسی ، ساختمانهای به شکل کلم و گنبد نیز یافت می‌شود. لامینه‌های نازک رس ، ژیپس تخریبی در اندازه سیلت و پلوئیدها در داخل لایه‌های ژیپسی رشد کرده در کف ، فراوانند و افق‌های استرومالیتی نازک نیز ممکن است وجود داشته باشد.

 

 

سولفاتهای لامینه‌ای

ایندیت‌های لامینه‌ای (یا ژیپس) ، از تناوب لامینه‌های سولفات نازک یا لامینه‌ای با ترکیب مختلف که معمولا کلسیت و کلسیت عنی از مواد آلی است، تشکیل شده‌اند . لامینه‌های نازک ژیپس – ایندریت در نمک طعام نوعی از نمک طعام است. زوج‌های انیدریت - کلسیت و انیدریت - مواد آلی بطور تیپیک کمتر از چندین میلیمتر ضخامت دارند، و لیکن ممکن است توالی‌هایی با صدها متر ضخامت را تشکیل دهند. بلورهای سولفات ، معمولا خیلی ریز (1 تا 10 میکرون) هستند و احتمالا در سطح لایه‌های توده آب در حال تبخیر ته نشین می‌شوند.

سولفاتهای دوباره رسوب یافته

بعد از اینکه ژیپس – انیدریت (در زیر آب یا در خشکی) رسوب کردند، ممکن است حمل شده و مجددا رسوب نمایند. یا اینکه توسط باد ، امواج ، فرآیندهای جریانی مجددا به حرکت درآمده و رسوبات تخریبی را تشکیل دهند. حرکت مجدد ژیپسهای بین جزر و مد – بالای جزر و مدی سولفاتهای بالامینه مورب وریپل‌دار ، کنگلومراهای درون سازندی از قطعات بلوری ژیپس و استرومالیتهای ژیپسی (در جایی که دانه‌های آواری توسط پوششهای موجودات میکروسکوپی به تله افتاده‌اند) را ایجاد می‌کند.

ژیپس ثانویه و رشته‌ای

بالا آمدن توالی انیدریتی (شاید مدت زیادی بعد از تشکیل و آنها) و تماس با آبهای شیرین زیرزمینی نزدیک سطح زمین باعث تشکیل ژیپس ثانویه می‌شود . عقیده بر اینست که ژیپس‌های رشته‌ای، تحت فشار رگه‌های پر شده از آب که در اثر شکستگی هیدرولیکی بوجود آمده اند، رشد کرده اند. با این وجود منشا ژیپس مشخص نیست. یک نظر بر اینست که آنها از نظر حجم افزوده شده سولفاتهای حاصل از آبگیری انیدریت سرچشمه گرفته‌اند در حالیکه نظر دیگر این است که ژیپس از آبهای درون حفره‌ای غنی از سولفات‌های باقیمانده نتیجه شده‌اند.

تولید و مصارف گچ

مصارف ژیپس عبارتند از : پوشش داخلی ساختمان ، گچبری ، قالبهای ریخته گری دندان و جواهرات ، همچنین در تهیه سیمان و کشاورزی. ژیپس در صورتی که حرارت داده شود به تدریج آب خود را از دست می‌دهد و به گچ تبدیل می‌شود (1/2H2O و CaSO4). گچها را به دو نوع آلفا و بتا تقسیم می‌نمایند. گچ آلفا در اتوکلاو و در فشار و حرارت حدود ْ97C تولید می‌شود، در صورتی که گچ بتا در دمای 100 درجه سانتیگراد بدست می‌آید.

 

گچ نوع بتا به دلیل حلالیت بالا و زمان گیرش کوتاه به مصارف ساختمانی می‌رسد. قسمت اعظم گچ به عنوان پوشش داخلی ساختمانها مصرف می‌شود. گچ آلفا به دلیل زمان گیرش طولانی و حلالیت کم به عنوان قالب در دندان سازی ، مجسمه سازی و جواهرات استفاده

نوشته شده توسط بابک برزگریان در ساعت 18:37 | لینک  | 


Normal 0 false false false EN-US X-NONE FA /* Style Definitions */ table.MsoNormalTable {mso-style-name:"Table Normal"; mso-tstyle-rowband-size:0; mso-tstyle-colband-size:0; mso-style-noshow:yes; mso-style-priority:99; mso-style-parent:""; mso-padding-alt:0cm 5.4pt 0cm 5.4pt; mso-para-margin-top:0cm; mso-para-margin-right:0cm; mso-para-margin-bottom:10.0pt; mso-para-margin-left:0cm; line-height:115%; mso-pagination:widow-orphan; font-size:11.0pt; font-family:"Calibri","sans-serif"; mso-ascii-font-family:Calibri; mso-ascii-theme-font:minor-latin; mso-hansi-font-family:Calibri; mso-hansi-theme-font:minor-latin;}

 

 کاشي لخت از زيبا ترين و فاخرترين کاشي ها مي باشد داراي بر جستگي بوده و براي آن که طرح حاصل شد و آن ها را خشت خشت مطابق طرح کنار هم قرار مي دهند کاشي لخت در قرون پنجم و ششم رواج يافت ) lakht (لعاب اين کاشي ها متفاوت است و با لاجورد شنگرف نقره طلا، مس و روي است. کاشي زير نقشي گل کاشي رل به اشکال مختلف هندسي مثل هشت ضلعي شش ضلعي مربع و مثلث و....... مي بريدند بعد روي آن را لعاب داده و به کوره مي بردند زماني که کاشي از کوره خارج مي شد يک زمينه رنگي ساده داشت با هم ترکيب کرده و روي آن نقش مورد نظر را طراحي مي کردند بعد دوباره به کوره مي بردند و کاشي زير نقشي پديد می آمد. نمونه هاي آن در ازاره هاي حرم امام رضا و خواجه ربيع است

 

 کاشي تراش يا معرق ، کاشي هاي ساده و معمول را در در رنگ هاي مختلف انتخاب کرده و در شکل ها و اندازه هاي گوناگون با نقش گردان مي برند اين شکل ها و طرح ها معمولاًبه صورت منحني هاي باريکي به صورت سر شاخه پيچک وگل و جوانه هستند که در هم ميروند طراحي روي اين کاشي ها بحث مفصلي دارد تنها اشاره مي شود که اين طرح هاي گردان بند بند دارند که بر اساس اين بند ها طرح ها دسته بندي مي شوند بند هاي معروف عبارتند از بند اسليمي بند ختايي بند رومي و يا آجري بهترين نمونه در قبه سبز کرمان (قراختييان)بوده است.

 

 کاشي پيش بر: براي تهيه کاشي را قبل از بردن به کوره و هنگامي که تر است به شکل مورد نظر در مي آورند قالب هايي از چوب يا فلز به شکل دلخواه مي سازند بعد آن را بر روي خشت دو نم و تر قرار مي دهند اطراف قالب را مي برند تا خشت همان شکل را به خود گيرد آن را لعاب داده و به کوره مي برند اگر خشت ها لعاب نداشته باشد آجر پيش بر مي شود نمونه هاي آن در در مسجد زوزن و مسجد گناباد ديده ميشود در کاشي پيش بر کاشي ها روي خود طرح ندارند فقط رنگ دارند وبه شکل خاصي بريده شده اند که کنار هم قرار مي گيرند نمونه هاي خوب در سر در خانقاه با يزيد بسطامي و شاه کار آن در مسجد سنگان زوزن که کاشي ها مثل تور به هم بافته شده است در چغا زنبيل نمونه هاي اين کاشي ديده مي شود.

 

 کاشي مهري: کف قالب را با نقش مورد نظر و پستي و بلندي لازم کنده کاري مي کردند و بعد خمير گل رس را در قالب ريخته تا گل خودش را بگيرد بعد قالب را در محل مناسبي برگردانده و صبر مي کردند تا گل کاملاًخشک شود سپس لعاب داده و به کوره مي بردند گاهي اوقات روي برجستگي را لعاب داده و هنگامي که خشت پخته مي شود گوديها آجر بوده و بر جستگي ها کاشي. کاشي مهري را بايد نوعي کاشي پيش بر دانست نمونه هاي خوب آن در مسجد جامع يزد، گنبد سلطانيه و مسجد کبود تبريز ديده مي شود. کاشي هفت رنگ: در زمان شاه عباس بدليل سازندگي بي وقفه بنا به سليقه رايج سراسر بنا ها را با کاشي پوشانده ولي چون ساخت کاشي معرق طولاني بود کاشي هفت رنگ که داراي سرعت کمتر بود جاي آن را گرفت . کاشي هاي ساده را به صورت چهار گوش کنار هم مي چينند بعد طرح مورد نظر را روي کاشي هاي ساده طراحي و رنگ آميزي مي کردند بديهي است که هر يک از کاشي ها تنها بخشي از طرح کل نما را در خود داشت سپس آ ن را دوباره به کوره برده پس از بيرون آمدن کاشي هفت رنگ آماده بود کاري که با کاشي معرق ما هها طول مي کشيد با کاشي هفت رنگ ظرف دو الي سه روز به اتمام ميرسيد زيرا چيدن کاشي هاي ساده چهار گوش کنار هم خيلي سريع انجام مي گرفت و نقش انداختن روي يک صفحه بزرگ به صورت يک جا خيلي آسانتر از تراش و طراحي روي تک تک کاشي ها بود. طرح کاشي ها معمولاًاسليمي و پيچکها و گل هاي زيبا بود و زمينه اکثراً فيروزه اي بود. دوام کاشي هفت رنگ کمتر از معرق بود. کاشي ابرو باد: بيشتر براي فرش کف در زمان قاجار رواج يافت براي ساخت آن لعاب آبي و لعاب سفيد را روي کاشي مي ريختند چون طرح مشخصي نداشت مخلوط آزاد آبي و سفيد زيبايي خاصي به کاشي ميداد گاه تمام کف را اين گونه فرش فرش مي کردند و گاه کناره ها را ، نمونه آن در شمس العماره تهران ديده مي شود.

 

 معقلي: ترکيب سفال و کاشي را معقلي گويند نام قديم آن در هم است نمونه خوب آن در مسجد جامع اصفهان است در خط بنايي از معقلي زياد استفاده مي کردند به اين ترتيب که روي آن را شطرنجي و در خانه هاي سفيد و رنگي اسماءمقدس را به کارمي برند.

 لعاب پران: زماني که کاشي کاري تمام ميشود از وسط نقش ها يک تکه لعاب را به اندازه يک عدس ميپرانند تا رنگ خود سفال پيدا شود و مثل نگيني در وسط کاشي ها نمايان شود نمونه آن در مدرسه شهاب الدين قاسم طراز (شاه ابوالقاسم)ديده می شود.

نوشته شده توسط بابک برزگریان در ساعت 18:33 | لینک  | 


Normal 0 false false false EN-US X-NONE FA /* Style Definitions */ table.MsoNormalTable {mso-style-name:"Table Normal"; mso-tstyle-rowband-size:0; mso-tstyle-colband-size:0; mso-style-noshow:yes; mso-style-priority:99; mso-style-parent:""; mso-padding-alt:0cm 5.4pt 0cm 5.4pt; mso-para-margin-top:0cm; mso-para-margin-right:0cm; mso-para-margin-bottom:10.0pt; mso-para-margin-left:0cm; line-height:115%; mso-pagination:widow-orphan; font-size:11.0pt; font-family:"Calibri","sans-serif"; mso-ascii-font-family:Calibri; mso-ascii-theme-font:minor-latin; mso-hansi-font-family:Calibri; mso-hansi-theme-font:minor-latin;}

 

تاريخچه آجر

 

 اولين آجر، كي مورد استفاده قرار گرفت؟ اگر قرار باشد شما بادوام ترين ماده اي كه بشر ساخته است نام ببريد، قطعاً آجر خواهد بود. چون آجر از گرانيت و سنگ آهك و حتي آهن هم بيشتر عمر مي كند. البته آجر يك وسيله ساختماني جديد به شمار مي رود و امروزه در همه جاي دنيا مورد استفاده قرار مي گيرد. اما در حقيقت، تاريخچه آجر حتي قديمي تر از تاريخ تمدن بشر است! بابلي ها و مصري ها حداقل 3000 سال قبل از ميلاد مسيح آجر را ساخته و به كار مي بردند. بعضي از حفارها عقيده دارند كه آجر حتي قبل از اين تاريخ هم به كار رفته است. در زمان هاي اوليه آجر به صورت خام ساخته مي شده است. ولي معمولاً آجر را از خاك رس يا سنگ رس كه در درجه حرارت زياد پخته مي شود درست مي كنند. در زمان هاي قديم از خاك رس خام براي درست كردن آجر استفاده مي شده است و هيچ نوع وسايل و ماشين آلاتي براي ساختن آجر اختراع نشده بود. ابتدا سنگ رس را خرد كرده و با آب مخلوط مي كردند بعد چند نفر كارگر با پاي برهنه از اين مخلوط، گل دست مي كردند. بعد مقداري هم كاه به اين مخلوط اضافه مي كردند. سپس اين مخلوط رابه صورت قالب هاي مختلفي درآورده و در آفتاب مي چيدند تا خشك شوند. روش درست كردن آجر از رس خام سال ها ادامه داشت تا اين كه كشف كردند كه پختن آجر در كوره باعث مي شود كه آجر در مقابل رطوبت حتي مقاوم تر و سخت تر و خلاصه بادوام تر از آجر خام باشد، و بعد از آن كم كم كاه هم در ساختن آجر به كار رفت. اين آجرهاي خام (كه در حرارت آفتاب خشك مي شوند) به درد كشورهائي مثل انگلستان كه داراي آب و هواي مرطوب است، نمي خورند ولي در عوض در كشورهاي خاور ميانه اتفاقاً خيلي هم عمر مي كنند. به طوري كه هنور بعضي از آجرهائي كه در بابل قديم به كار ميرفته است به چشم مي خورد. آجر از قديمي ترين مصالح ساختماني است که قدمت آن بنا به عقيده برخي از باستان شناسان به ده هزار سال پيش مي رسد. در ايران بقاياي کوره هاي سفال پزي و آجر پزي در شوش و سيلک کاشان که تاريخ آنها به هزاره چهارم پيش از ميلاد مي رسد پيدا شده است. همچنين نشانه هايي از توليد و مصرف آجر در هندوستان به دست آمده که حاکي از سابقه شش هزار ساله آجر در آن کشور است. واژه آجر بابلي و نام خشت هايي بوده که بر روي آنها منشورها قوانين و نظاير آنها را مي نوشتند گمان مي رود نخستين بار از پخته شدن خاک ديواره ها و کف اجاق ها به پختن آجر پي برده اند . کوره هاي آجر پزي ابتدايي بي گمان از مکان هايي تشکيل مي شده که در آن لايه هاي هيزم و خشت متناوبا روي هم چيده مي شده است. فن استفاده از آجر ازآسياي غربي به سوي غرب مصر و سپس به روم و به سمت شرق هندوستان و چين رفته است. در سده چهارم اروپايي ها شروع به استفاده از آجر کردند ولي پس از مدتي از رونق افتاده و رواج مجدد از سده 12 ميلادي بوده که ابتدا از ايتاليا شروع شد. در ايران باستان ساختمان هاي بزرگ و زيبايي بنا شده اند که پاره اي از آنها هنوز پا بر جا هستند. همانگونه که در بين النهرين خاک مناسب فن آجر سازي را گسترش داد . در ايران نيز فراواني اين خاک استفاده از آن را متداول کرد و موجب مهارت بسيار معماران ايراني نيز در فن ساخت آجر و کاربرد آن شد .. ويژگي فيزيکي و شيميايي آجر از يک سو و توليد آسان و سازگاري آن با طبيعت اين سرزمين از سوي ديگر زمينه را براي کاربرد فراوان آن در معماري ايران مهيا ساخت . هر چند نقش آجر در معماري امروز ايران به لحاظ تحول در شيوه هاي ساخت و ساز و احداث ساختمانهاي بلند مرتبه . کم رنگ شده هيچ گاه فراموش نمي گردد و کم و بيش اين ماده در ساخت نما استفاده ميشود . اين پايبندي و استفاده مکرر از آجر در معماري ايران را بايد اضافه بر مقاومت و پايداري آجر از ارزشهاي زيبايي شناسي آن دانست به طوريکه پوشش آجر بر قامت بنا . آن را اصيل متين و بردبار و استوار نشان ميدهد . رنگ اخرايي آجر به ويژه در زمينه آسمان آبي ايران زيبايي چشمگيري خلق ميکند که کمتر ميتوان مشابه آن را در ساير مصالح به کار رفته در ساختمان و به ويژه مصالح جديد ديد . خشت و آجر از گذشته هاي بسيار دور مونساني صبور براي مردمان اين مرز و بوم هستند و خاطره روز هاي تلخ و شيرين را در خود دارند . کمتر کسي را ميتوان سراغ داشت که از بوي عطر خشت در کوچه هاي باران خورده به وجد نيايد ... چرا که هنوز چندان از خاطره روز هايي که آجر فرش حياط هر بعدازظهر تابستان آب پاشي ميشد تا اهالي خانه را براي نوشيدن چاي عصر گرد هم آورد . دور نشده ايم هر چند صنعت آهن و شيشه ما را واداشته است تا بر اين همسفر تاريخي مان بي مهري روا داريم هنوز ميل طبيعيمان تکيه بر ديوار آجري است.

 

 ترکيبات آجر

 

 خاک آجر مخلوطي است از خاک رس ماسه فلدسپات سنگ آهک سولفات ها سولفورها فسفات ها کاني هاي آهن منگنز منيزيم سديم پتاسيم مواد آلي.

 

 ابعاد آجر در ايران

 

 هر جا سنگ کم بوده و خاک خوب هم در دسترس بوده است آجر پزي و مصرف آجر معمول شده است اندازه آجر ايلامي حدود 10×38×38 سانتي متر بوده. پختن و مصرف آجر در زمان ساسانيان گسترش يافته و در ساختمان هاي بزرگ مانند آتشکده ها به کار رفته است اندازه آجر اين دوره حدود 44×44×7تا 8 بوده است و بعد هاي آن 20×20×3 تا4 سانتي متر کاهش يافت . در فرش کردن کف ساختمان از آجر بزرگتري به نام ختائي به ابعاد 5×25×25 سانتي متر و يا بزرگتر از آن به نام نظامي در ابعاد 40×4×5 سانتي متر استفاده مي شده است از انواع ديگر آجر در گذشته آجر قزاقي مي باشد که پيش از جنگ جهاني اول روسها آن را توليد مي کردند که ابعاد آن 5×10×20 بوده است. به دليل آن که آجر از پختن خشت به دست مي آيد ابعادش کمي کوچکتر از خشت هاي همان منطقه است. ابعاد آجر در هر بناي تاريخي قطعاً نماينگر دوره تاريخي آن نيست. در هر مقطع با توجه به نوع خاک و مکان و شيوه اجرا آجر را مي ساختند در دوران ماد کاربرد آجر به صورت نيمه معمول بوده ولي در دوران ايلامي به صورت درست کاربرد داشت. در دوران پارت آجر ها به صورت نيمه مي باشد در قرون اوليه اسلامي تنوع آجر، آجر هاي دوران ساساني معمول است. در قرن چهارم هجري(آل بويه و آل زيار)آجرها به کوچکترين اندازه خود مي رسند 16/5.16/5.3/5 اين ابعاد هنوز در خوزستان به دليل نا مناسب بودن خاک معمول است. در تزئينات آجري بنا هاي آل بويه آجرهاي کوچکتر نيز تراشيده و کاربرد داشته است. آجرهاي به کار رفته در کف سازي ابعاد متفاوت با آجر هاي به کار رفته در ديوارها و پوشش ها داشت که اکثراًمربع بوده است. آجر فرش دوره سلجوقي 40.40.4 که بعداًبه قزاقي معروف شدبهترين ابعاد براي آجر20.20.4است (به دليل شيب بندي)اين ابعاد در دوره قاجار رواج داشت و به نام آجر فرش خوانده شد. در دوران مختلف ابعاد آجر ها از 2 گره حدود 13/5سانت) ويک بهر(3/3)بود و گاهي براي فرش کف آجر به صورت نره کار مي رفت و چون ضخامت آجر به روي سطح قرار مي گرفت در جاهاي پر رفت و آمد تحمل بار بيشتري داشت.

 

 اولين ساخت آجر استاندارد در ايران! پيش از صدارت "ميرزا تقي خان اميرکبير"، آجرهاي تهران که به جهت بناي عمارات دارالخلافه به کار ميرفت، هر يک نيم من تا سه چارک وزن داشت. در صدارت امير، و در پي اعتراض مردم در اين مورد، وزن معيني براي انواع آجرها تعيين گرديد و استاندارد مزبور به اطلاع عموم رسيد. روزنامه وقايع اتفاقيه شماره 20، مورخ نوزدهم شعبان 1267 ه. ق. مي نويسد : " سابقأ که آجر به جهت بنايي عمارات دارالخلافه معمول بود، عددي نيم من تا سه چارک بيشتر نبود و مردم از اين مرحله شاکي بودند. کارگزاران دولت عليه محض رعايت عموم خلق، وزن معيني به جهت آجر قرار دادند که به آن وزن از کوره بيرون آورده و به مردم بفروشند و در اين باب، به صلاحديد عاليجاهان کلانتر و معمارباشي و ملک التجار، از کوره پزها التزام گرفته که از اين قرار بفروشند و تفاوت وزن را بر قيمت بيافزايند و بنايي امسال کلأ از آجر جديد است: " آجر قالب شاهي تراش 1 عدد 1 من و 20 سير؛ آجر تراش متعارفي قديم 1 عدد 1 من و 10 سير؛ آجر نظامي به جهت فرش 1 عدد 6 من؛ آجر نظامي به جهت دندانه 1 عدد 5 من."

 

ساخت آجر

 

 مراحل ساخت آجر عبارتند از : کندن و استخراج مواد خام، آماده سازي مواد اوليه، قالب گيري، خشک کردن، تخليه و انبار کردن محصول.

 

 انواع کوره هاي آجر پزي

 

 پس از خشک شدن خشت ها را در کوره مي چينند طرز چيدن آنها طوري است که بين آنها فاصله وجود دارد تا گازهاي داغ و شعله بتواند از لاي آنها عبور کند کوره هاي آجر پزي سه نوع هستند:

 

کوره تنوره اي هوفمان و تونلي

 

 قابل ذکر است که کوره هاي تونلي مدرن ترين کوره هاي آجر پزي مي باشند که در آنها سراميک هاي ممتاز و صنعتي نيز مي پزند.

 

 ويژگي هاي آجر

 

 آجر خوب بايد در برخورد با آجر ديگر صداي زنگ بدهد صداي زنگ نشانه سلامت توپري و مقاومت و کمي ميزان جذب آب آن است آجر خوب بايد در آتش سوزي مقاومت کند و خميري و آب نشود رنگ آجر خوب بايد يکنواخت باشد و همچنين بايد يکنواخت و سطح آن بدون حفره باشدف سختي آجر بايد به اندازه اي باشد که با ناخن خط نيفتد

 

 انواع آجر

 

 1- آجرهاي قالبي ( مهري ): در چهار ايوان از ايوانهاي هشتگانه از اين نوع آجرها استفاده شده است كه شامل ايوانهاي شمالي شرقي، جنوبي وشمال غربي است. اين آجرها كه به صورت نقوش هندسي و گياهي و گاه كتيبه اي بكار گرفته شده و در شكل هاي گوناگون مثل طبل كند، شش بند تند، پنج تند، شمشه هشت، زهره، ترنج تندو كند، پنج كند. ترقه و غيره ديده مي شود كه نقوش داخلي آنها را تزئينات اسليمي و گل و بوته تشكيل مي دهد . اين تزئينات در ايوان شمال غربي داراي عناصر تشكيل دهنده كوچكتري در مقياس با ايوانهاي ديگر است. در همه اين ايوانها نقوش از شمسه منشعب شده و در اضلاع ايوان شرقي در داخل شمسه ها كلمات محمد و علي هر كدام پنج بار تكرار گرديده است. در حد فاصل اين آجرها از كاشي هاي فيروزه اي استفاده شده است. استفاده از اين نوع تزئين قالبي كه به يكي از خصوصيات تزئين دوره ايلخاني مبدل گرديد در دوره هاي قبلي با اين مشخصات يكسان شده وجود نداشته است. در روش ديگر براي ايجاد فرم بخصوص آجرها، از قالب ويژه اي استفاده مي گرديد كه به اشكال مختلف براي تزئين قسمت هاي معيني از سطوح بنا ساخته مي شد. وجود چنين روشي، بيانگر اين است كه اولا" طرح هاي تزئيني براي سطوح مختلف قبلا" پيش بيني و طراحي مي شد. ثانيا" اين آجرها در محل تهيه و پخته مي گرديد.

 

 انواع آجر غير رسي و اشکال آن

 

 آجر جوش آجر خاص در صنعت سفال پزي است که در کشورهاي صنعتي داراي اهميت ويژه اي است از اين آجر براي نماسازي ساختمان ها فرش کف پياده روها پوشش بدنه و کف آبروها و مجراهاي فاضلاب و تونل ها و ساختن دودکش ها، فرش کف کارخانه ها انبارهاي کشاورزي و سالن هاي دامداري پرورش طيور، استخر هاي صنعتي و جز اينها استفاده مي شود.

 

 انواع خاص آجر توليدي در کشور هاي اروپايي

 

 آجر هايي در کشورهاي صنعتي اروپا توليد مي شوند که هنوز توليد آن در ايران مرسوم نشده است از آن جمله بلوک هاي تو خالي آتش بند براي نصب دور ستون ها به منظور جلوگيري از نفوذ آتش. قطعات ويژه به شکل منحني هاي کوژ و کاو قطعات درپوش روي تزئينات آجري

 

 استفاده از آجرهاي رنگي در ترکيبي زيبا که نمايگر توانايي هنري معماران آن زمان بود، در ساخت اين قصر به اوج خود رسيد. قصر داريوش حتي سالها پس از انقراض سلسله هخامنشيان الگوي معماري بود. قبل از اسلام عموما" سطح آجر كاري شده را با تزئينات گچ بري مي پوشاندند تزيين به عنوان بخشي از ساختار اصلي بنا در معماري اسلامي ازابتداي شكل‌گيري آن با مصالح مختلف در انواع متفاوت با شيوه‌هاي گوناگون اجرا، نمايان شده است. معماران ايران دوران اسلامي در انتخاب و به كارگيري مصالح و هماهنگي آنها با يكديگر و كل بنا بسيار استادانه عمل نموده‌اند. آجر و كاشي را بايد مهمترين مصالح در ساخت و تزيين بناهاي دوران اسلامي به شمار آورد كه با آگاهي معماران از قابليتهاي متعدد آنها، براي قرون متمادي زينت گربناهاي دوران اسلامي به شمار مي‌رفتند. آجر به عنوان مصالح اصلي معماري ايران ابتدا در ساخت و سپس در تزيين بناها اهميت فراواني يافت و به مدت حدود 5 قرن عمده‌ تزيين بناها، شامل انواع نوشتاري، هندسي،‌ گياهي يا انواع مختلف آجر و شيوه‌هاي مختلف اجرا انجام مي‌پذيرفت. از اواخر دوران سلجوقي با استفاده آجر لعابدار در تزيينات شيوه جديدي از تزيين در معماري متداول شد كه مجموع معماري اسلامي را تحت الشعاع قرار داد. آجر كه در ابتداي استفاده به شكل ساده در تزيين نمايان شد اين بار در تلفيق با رنگ جلوه خاصي به بنا بخشيد. تلفيق آجر و كاشي از اواخر دوران سلجوقي با رنگ فيرزه‌اي و لاجوردي در انواع هندسي و نوشتاري و گياهي با تكنيك تراش، قالبي و پيش بر آغاز و در دوران خوارزمشاهي با كاربرد رنگ سفيد ابعاد گسترده‌تري پيدا مي‌كند. تزيينات آجر و كاشي اين دو دوره همزمان با برپايي ساختمان و در متن بنا شكل مي‌گرفت. با شروع دوران ايلخاني استفاده از تلفيق آجر و كاشي بيشترين تزيين بناها را به خود اختصاص داد. علي‌رغم آنكه نقوش به كار رفته در تزيين مانند دوران قبل مي‌باشد ولي رنگهاي جديد در كاشي‌هاي اين دوره نمايان مي‌شود و با تغيير در روش‌هاي ساختماني شيوه‌هاي اجراي تزيينات نيز تغيير مي‌كند. تزيين در اين دوره بيشتر به عنوان يك روكش خارجي در ساختمان‌هاي مذهبي و غير مذهبي اين دوره به كار رفته است و برخلاف گذشته عناصر اصلي نقوش با كاشي نمايان شد. با نياز به تزيين بيشتر بناهاي با رنگ و كاربرد بيشتر گونه‌هاي جديد كاشي، سبب شد كه آجر نقش اصلي خود را در تزيين از دست داده و از اواخر دوره ايلخاني استفاده از كاشي تنها در تزيين جايگزين تزيين تلفيق آجر و كاشي مي‌شود. اوج بهره برداري از امكانات زينتي آن با وجود كاربرد عمومي آن در ساخت بناها، تا اوايل دوران اسلامي بخوبي شناخته نشد. با نفوذ اسلام و شايد محدوديت هنرمندان در بكارگيري نقوش طبيعت گرایانه دوره هاي قبل زيبائي هاي بالقوه آجر، از قبيل گره سازيهاي زينتي و بافت هاي متضاد و ايجاد سايه و روشن با قرار دادن رج ها بصورت پيش آمده و تورفته، خود را نشان داد. تحقق چنين مسئله اي نقطه عطفي را در تزئينات معماري بوجود آورد كه در آن از تنوع در اندازه ها و قالب هاي مختلف، رنگ هاي گوناگون و شيوه هاي بكارگيري، بخوبي استفاده گرديد و نهايتا" طرح هاي ساده هندسي به حروف عظيم و زيبايي كوفي تبديل شد. بدين ترتيب آجر چيني ، مضمون و معناي خاصي را به سطوح ديوارها بخشيد. از سوي ديگر گره سازي آجرين با تنوع و زيبايي فراوان خود، با كتيبه هاي كوفي به كار گرفته شد كه شايد مجلل ترين و با شكوه ترين آن را بعد از دوران سلجوقي بتوان در گنبد سلطانيه يافت. اين تغييرات در آجر كاري تنها به منظور تاكيد روي خطوط عمده بنا نبود، بلكه به منظور متمايز كردن سطحي كه قصد تزئين آن را داشتند، مورد استفاده واقع مي شد. بطور كلي عنصر آجر در گنبد سلطانيه نقش به سزايي بر عهده دارد كه علاوه بر نقش اساسي در شالوده بنا و استحكام آن وظايف تزئيني متفاوتي را نيز ايفا مي كند. تزئينات آجري در اين بنا به پنج صورت به كار برده شده كه در زير ضمن توضيح در مورد كاربرد اين شيوه ها، به نمونه هايي از آنها نيز اشاره مي گرد

 

  آجر كاري تزئيني : در اين روش هنرمند، تزئينات و نقوش را با استفاده از شيوه چيدن آجرها در كنار هم و نيز رنگ آنها اجرا مي كند. رگ چين آجر ها به صورت افقي و عمودي روي هم قرار مي گيرند اگر به صورت عمودي کنار هم قرار گيرند هره چين که در خراسان به آن خرند گوينداگر آجر ها به صورت خوابيده در يک رج قرار گيرند دوال بندي است معمولاًبراي لبه باغچه ها. آجر چيني در نما به نام هاي کله راسته <در هم <پله اي <باد بزني <وپالوده اي و.....يک نوع آجر چيني آبشاري است. در نما چيني به صورت باد بزني نما را به مربعاتي تقسيم کرده هر مربع يکي به صورت افقي و يکي عمودي است. گاه نيز آجر چيني به صورت فخرومدين يعني به صورت مشبک است به نوع چيدن آجر که در نما سازي فرو رفتگي و برجستگي ايجاد مي کند هشت و گير گويند که معروفترين آن هشت و گير شيرازي مي باشد که فرو رفتگي و بر جستگي در هر شش بند و پنج رنگ تکميل و مجدداًتکرار مي شود اين آجر چيني به شش بند شيرازي نيز معروف است.در آجر چيني گل انداز طوري آجر ها ترکيب مي شوندکه هر آجر نسبت به رج قبل يک کلوک عقب مي رود نمونه خوب آن در مسجد جامع يزد و گنبد ارسلان جاذب در خراسان است گاهي اوقات گره سازي گل انداز با هم ترکيب مي شوند مانند امير اسماعيل ساماني در بخارا که ادامه معماري پيش از اسلام است. گاهي آجر و کاشي پيش بر را هم مخلوط شده و گل انداز در متن آجر کاري مانند نگيني مي درخشد. بهترين نمونه گل انداز در برج اخنجان خراسان و برج رادکان خراسان قابل ذکر است. نوع ديگر آجر کاري که مادر معقلي است مربوط بهمين مقبره خواجه اتابک کرمان به چشم مي خورد در اينجا در مرکز گل انداز کاشي ها به صورت ساده به کار رفته است. زيباترين و شاخص ترين معقلي مربوط به سنگان خراسان مي باشد (در راه جام به زوزن)است(گوياپاي مغولان به آن جا نرسيده است )در اينجا آجر ها به صورت مشبک گلها است و زير اين شبکه تور کاشي خود نمايي مي کند. (akhen jan( در مقرنس هاي موجود در ايوانهاي شرقي و غربي طبقه اول بنا، نقوش زيبايي را مي توان مشاهده كرد كه از تركيت آجرها در فرمها و رنگ هاي مختلف و تلفيق آنها بوجود آمده است . همين سبك تزئيني در طبقه اول ايوان شمال غربي در سطح صافي اجرا شده است. از ديگر نمونه هاي آجر كاري تزئيني مي توان به سبك رايج خفته راسته اشاره كرد كه در بعضي از بخش هاي سقف راهرو طبقه اول و نيز سقف ايوانها قابل مشاهده است.

 

آجرهاي كنده كاري : در اين روش تزئينات بصورت آلت و لغت اجرا مي گردد كه آلت آن از آجرهاي كنده كاري شده و لغت آن از كاشي هاي فيروزه اي است در اينجا خط بند آجرهاي الت بطور مساوي و موازي كنده شده است .اين تزئينات كه از شمسه ده پر و هشت پر منشعب مي گردد با حاشيه اي از كاشي كاري معرق اسليمي داراي محاط شده و جذابيت خاصي بر اين ايوانها بخشيده است .

 

 آجرهاي تزئيني پيش بر : بخش ديگري از تزئينات آجري را كلمات و كتيبه ها تشكيل مي دهند. در اين روش پس از تهيه گل مخصوص و دادن ضخامت مناسب، آن را در سطح همواري قرار داده و كلمات مورد نظر را با ابزار نوك تيز از آن جدا مي كنند اين قطعات پس از پخته شدن بوسيله گچ در محل مورد نظر نصب مي گردد.

 

تزئينات تلفيقي آجر و كاشي: در اين روش كه آن را معقلي نيز مي گويند. آجر و كاشي به همراه هم و در كنار يكديگر براي تزئين بكار گرفته مي شود. در دوره ايلخاني از اين شيوه به كرات در تزئينات بناها استفاده شده است. دو نالد ويلبر ضمن اشاره به خصوصيات آجر چيني دوره سلجوقيان مي گويد طرحهاي دوره مغول داراي يك خصوصيت تازه است كه عبارت باشد از استعمال نقش كوچك لعابدار كه در داخل ديوار جاي داده مي شد و استعمال آجر كاري معلق كه تا آخر قرن چهاردهم به كل منسوخ شد. تزئين آجر با تلفيق كاشي در اين بنا در حد عالي است قسمت عمده اين تزئينات متعلق به دوره اول تزئينات ساختمان است كه با مهارت خاصي اجرا شده است. اين نوع تزئين در طبقه اول تمام ايوانهاي هشتگانه ديده مي شود. از اين روش هم براي اجراي نقوش و هم براي اجراي كتيبه ها استفاده شده كه در ايوان هاي جنوب شرقي، شرقي و شمال غربي كاربرد كتيبه اي دارد. در تزئينات سطح خارجي وساقه گنبد و نيز بدنه مناره ها از اين شيوه بهره جسته اند تا بوسيله آن كلماتي همچون الله، محمد، علي و البقاء، بوجود آيد.

 

 کاربرد آجر ها: آجر ها بسته به نوع حرارتي که ديده اند به سه صورت مورد استفاده بوده است آجر (خام پخته)که حرارت کمتري ميديد و رنگش قرمز بود از لحاظ مقاومت بيشتر به خشت نزديک بود اين آجر براي ساختمان هاي آبي يا ملات هاي آهکي يا ساروج بسيار مناسب بود.

 

آجر پخته که به آن آب انباري گويند کاملاًپخته و رنگش شير و شکري بود و براي اتمام کارها و خزانه آب انبارها به کار مي رفت.

 

آجر جوش بيش از بقيه حرارت ميديد و دوام فوق العاده اي داشت و به همين علت در پله ها که در معرض پا خوردگي قرار داشت به کار مي رفت.

 

 در بعضي از نقاط براي به دست آوردن شکل صاف تر منظم تر آجر را واکوب کرده خشت را قبل از بردن به کوره با دو تا تخته به کمک کمي آب وا کوفته مي کر دند و سپس دوغاب شل از گل رس به اطرافش مي کشيدند در اين حالت ممکن است آجر کمي در کوره تاب بردارد (گنبد قابوس) .نمونه است.

 

 گذري در استفاده از آجر در بناهاي دنيا

 

 باغهاي معلق بابل يکي از عجايب هفتگانه جهان، ديوار چين تنها بناي قابل رويت از کره ماه، مسجد ايا صوفيه از زيباترين بناهاي مذهبي، تاج محل، قلعه قرون وسطايي مالبورگ در لهستان،  معبد در پاگن برمه که بيش از نهصد سال دست نخورده باقي مانده اند، گنبد کليساي فلورانس، سيستم فاضلاب زير زميني لندن، در يک نکته مشترک هستند: همه اين بناها از خشت پخته( آجر) ساخته شده اند. قطعه اي از يکي از ديوارهاي قصر داريوش اول در شوش که در موزه لوور پاريس نگهداري مي شود. شوش پايتخت ايلام حدود ???? سال قبل از ميلاد مسيح ساخته شد و داراي مهمترين بناهاي آجري تمدن هاي اوليه بشري است. شکوه و عظمت شوش در زمان داريوش کبير به اوج خود رسيد. خرابه هاي شوش در دهه پنجم قرن ?? ميلادي توسط باستان شناسان بريتانيائي کشف شد. اما مهمترين کشفيات در شوش، از جمله حفاري و کشف تپه هاي آپادانا توسط باستان شناسان فرانسوي انجام گرفت. قسمتي از قصر داريوش و تالار معروف آن را در موزه لوور پاريس مي توان بازديد کرد. تا انقلاب ايران در بهمن 1357 انحصار تحقيقات باستان شناسي و حفاري در جنوب ايران همچنان در اختيار فرانسوي ها بود. اهميت شوش از نظر باستان شناسي و تاريخ معماري از آن جهت است که تمامي سبک هاي مختلف ساختمان سازي از مناطق مختلف جهان باستان به نحوي دوباره در شوش يافت شدند. داريوش با به کار گرفتن هنرمندان مناطق مختلف تحت سلطه خويش يکي از زيباترين شهرهاي جهان آن روز را بنا کرده بود. استفاده از آجرهاي رنگي در ترکيبي زيبا که نمايانگر توانايي هنري معماران آن زمان بود، در ساخت اين قصر به اوج خود رسيد. قصر داريوش حتي سالها پس از انقراض سلسله هخامنشيان الگوي معماري بود. بعد از شوش، تيسفون پايتخت ساسانيان به مرکز معماري با آجر تبديل شد. قصر تيسفون با حدود ?? متر دهانه بدون ستون هاي باربر و سقف گنبدي آن بزرگترين بناي آجري جهان بود. مسجد ايا صوفيه در استانبول بدون اغراق اين اثر بزرگ نمايانگر تکنيک والاي معماري آن زمان بوده است. تحقيقات کمپل نشان مي دهد که حتي تا چند قرن پس از انقراض سلسله ساسانيان در بسياري از مناطقي که سنگهاي طبيعي براي ساختمان در دسترس نبوده است از اين تکنيک براي ساخت بناهاي آجري استفاده مي شده است. اين روش ساختمان سازي بعد ها توسط مسلمانان به اقصي نقاط امپراتوري اسلامي صادر شد. نويسنده در قسمتي از بخش دوم به بررسي معماري دوران ساسانيان و سامانيان مي پردازد. از زمان سامانيان و اولين خاقان چين در جهان باستان بناهاي آجري بزرگتر و بلندتري به جا مانده اند، که اين حاکي از پيشرفت هاي تکنيکي آن زمان و بوجود آمدن ابزار کار مناسب است. از شاهکارهاي معماري اين زمان مسجد ايا صوفيه در استانبول است، که در اصل به عنوان کليسا ساخته شده بود. بخارا و بناهاي آجري مسجد منار کلان در بخارا از اولين آثار معماري اسلامي مختص اين دوران، مسجد ماه خاصه در مجموعه چهار بکر بخارا و بخصوص مقبره امير منصور ساماني در بخارا، که به دستور شاه اسماعيل ساماني بنا شده بودند، به دليل ويژگيهاي آنها جايگاه مهمي در معماري اين دوره دارند. مقبره امير منصور ساماني که قرنها زير خاک مدفون بود، در سال ???? ميلادي توسط باستان شناسان روسي کشف شد. در بسياري از ساختمان ها با تالارهاي بزرگ، نظير مساجد و سالنهاي اجتماع از ويژگيهاي فيزيکي گنبد براي سقف اين تالارها استفاده مي شد. پلان دايره وار شکل معمول اين بناها بود. اما در ساخت مقبره ساماني براي اولين بار گنبد کروي بر روي يک پلان مربع شکل ساخته شد، که اين انقلابي در هنر معماري و تکنيک ساختمان سازي بود. معماران اين دوره به دليل حرام بودن مجسمه سازي در اسلام سعي بر اين داشتند که به شيوه سمبليک که پيچيدگي هاي خاص خود را داشت بناهاي مذهبي خود را تزيين کنند. مقبره امير منصور ساماني در بخارا (ازبکستان) تا قبل از پيدايش سراميک، حکاکي بر روي سنگ هنر بسيار مشکل و بر روي آجر غير ممکن بود. در مقبره ساماني از اين شيوه به نحو شايسته اي استفاده مي شود. گنبد کروي سمبل آسمان، مکعب زير آن سمبل کعبه، و ترکيب اين دو با هم سمبل جهان است. فرم سبد مانند ديوارهاي خارجي اين مقبره به نحو زيبايي بازي نور و سايه را به نمايش مي گذارد. چهار نماي اين بنا در هر زماني از روز به دليل زاويه متغير تابش خورشيد شکل متفاوتي به خود مي گيرند. معماري مذهبي در قرون وسطي ، معماري مذهبي چه در اروپاي تحت نفوذ کليساي کاتوليک، چه در چين و برمه تحت نفوذ بوديسم، و يا معماري اسلامي در خاورميانه و شمال آفريقا و اسپانيا هدف مشترکي را دنبال مي کند، تمامي صاحبان قدرت در اين دوره به اهميت معماري و ساختمان به عنوان يک اثر دايمي قدرت سياسي و مذهبي پي مي برند و به شدت به ترويج آن مي پردازند. مقبره سلطان محمد خدابنده در سلطانيه در بخش سوم کتاب تاريخ جهاني آجر بناهاي مذهبي در آسياي جنوب شرقي و اروپاي مرکزي و شمالي بخصوص فرانسه، ايتاليا و آلمان بعنوان مراکز معماري اروپا و معماري اسلامي از اسپانيا تا هند مورد بررسي قرار مي گيرند. به جرات مي توان گفت که مرکز بناهاي اسلامي آجري در ايران بوده است. حاکمان مختلف اين دوره از سلجوقيان تا مغولها و تيموريان داراي سبکهاي مختلف معماري بوده اند که در تمامي آنها آجر مشترک است که مي توان از مسجد امام علي در اصفهان، مسجد منار کلان در بخارا و از همه مهمتر مقبره سلطان محمد خدابنده در سلطانيه زنجان نام برد. بخش چهارم منحصر به دوران رنسانس است. عليرغم تمرکز نويسنده بر معماري رنسانس و باروک ايتاليا که در ديگر کشورهاي اروپايي از انگلستان تا روسيه نفوذ چشمگيري داشت، قسمت عمده اي از اين بخش به بررسي تکنيکي و هنري معماري صفوي مي پردازد. عمارت عالي قاپو در ميدان نقش جهان اصفهان که در قرون ?? و ?? ميلادي پايتخت سلجوقيان بود، با به قدرت رسيدن صفويان در سده 17 ميلادي و بخصوص در عهد شاه عباس به اوج شکوه و عظمت خود مي رسد. به جز مساجد و بناهايي نظير عالي قاپو و ميدان نقش جهان مي توان از دو پل معروف اصفهان پل خواجو و سي و سه پل نام برد. اين دو پل آجري که اصل تقارن در آنها به دقت رعايت شده است، کاملا بر خلاف پلهاي اروپايي طراحي شده اند. بناهاي ساخته شده در اين زمان بر روي پلهاي اروپايي، کاملا بدون ارزش هاي معماري بودند، چرا که در اين دوره رودخانه ها در اروپا به عنوان فاضلاب هم استفاده مي شدند و ساختمانهاي مشرف بر اين رودخانه ها و يا بر روي پلها محل مناسبي براي سکونت نبوده اند. در عوض پلهاي اصفهان بناهاي با شکوهي بودند که به عنوان مرکز اقتصادي پايتخت، نقش مهمي ايفا مي نمودند.

 

 مسجد شيخ لطف الله در ميدان نقش جهان اصفهان

 

 با پايان دوره صفويان عهد استفاده از آجر براي نماي ساختمان به عنوان سمبل معماري اسلامي نيز به تدريج از ميان مي رود. براي مثال مي توان از تاج محل در هند نام برد که از سنگ مرمر براي روبناي ساختمان استفاده شده است. بخش پنجم به بررسي معماري عصر روشنگري مي پردازد. متاسفانه در اين بخش به اندازه کافي به سبک نئوکلاسيسم و به عبارت ديگر معماري انقلابي در فرانسه توجه نمي شود و اين از معدود انتقاداتي است که مي توان به اين اثر جالب وارد دانست. بخش ششم مختص به معرفي و بررسي دوران صنعتي در اروپا و آمريکا است. با نگاهي به صنعت مدرن آجرسازي و به ويژه روند پيشرفت تکنيکي کوره هاي آجرپزي تمرکز کمپل متوجه معماري اروپاي مرکزي است. از بناهاي مسکوني براي کارگران در انگلستان و همچنين ويلاهاي شهري براي ثروتمندان تا ساختمان هاي عمومي و فرهنگي و مذهبي مورد بررسي دقيق کمپل قرار مي گيرند. نقش آجر در معماري نوين موسسه تحقيقي Evry در پاريس کار تيم معماري "کانال3" بخش هفتم را مي توان به جرأت يکي از بهترين بخشهاي اين کتاب دانست. اين بخش به بررسي و تحليل معماري قرن بيستم و استفاده آجر در سبکهاي مختلف معماري اين دوره مي پردازد. عليرغم سبکهاي کاملأ متفاوت و پيچيده معماري مدرن و تمايل کمپل به معماري اروپايي معروف به معماري مدرسه آمستردام، سعي وي در گذري بي طرف به مهمترين آثار اين دوره چشمگير است.

 

 مرکز پژوهشي موسيقي و صدا در پاريس کار رنزو پيانو

 

 او موفق مي شود آثار پيشروان معماري مدرن مانند لويي کان (Louis Kahn) را جدا از بحث هاي جانبي معرفي کند. معرفي کارهاي معماران بزرگ زمان حاضر مانند الوار آلتو (Alvar Aalto) ، رنزو پيانو (Renzo Piano)، ويلم مارينوس دودک ( Willem Marinus Dudok) ماريو بوتا (Mario Botta) و فرانک لويد رايت (Frank Lloyd Wright) در اين بخش نقش مهمي را در معرفي معماري مدرن ايفا مي کند که مطمئنا براي علاقه مندان و معماران جالب توجه است.

 

کاشي در قرن نهم با استفاده از گچ به آن شکل آجر ميدادند و گاهي اوقات آن را رنگ نيز ميزدند در قرن دهم استفاده از آجر تراش معمول شد. کاشي خشت پخته اي است که روي آن را لعاب داده باشند کاشي قابليت آمودي دارد و چون پنام(عايق)حرارتي و رطوبتي بسيار خوبي است. قديميترين کاشي مربوط به هفت تپه و سپس چغازنبيل است ديوارهاي زيگورات کاشي آبي و سبز بوده در تخت جمشيد در ديوار هاي داخلي از کاشي استفاده شده است در دوران ايلامي کاشي ها به صورت (پيش بر)ودر دوران هخامنشي به صورت گره سازي با کاشي نره بود يعني چند رگ کاشي طوري کنار هم قرار مي گرفت که نقش ايجاد کند کاشي هاي تخت جمشيد به صورت پيکر برجسته سپاهيان تير انداز و جاويدان به اندازه طبيعي است به نظر مي رسد کا شيکاري در دوران پارتها و ساسانيان فراواني خود را از دست مي دهد. کاشي کاري از قرن هفت هجري به بعد به اوج خود رسيد. براي لعاب کاشي از رنگ هاي معدني معمول استفاده مي شده است رنگ هاي فيروزه اي لاجوردي آجري که اکثراً از خود آجر بود زرد قرمز بداغي (bodaghy) (بين قرمز و بنفش)و سبز رنگ هاي کاشي براي به دست آوردن رنگهاي خانواده زرد (زرد خيلي کمرنگ ليموئي گل بهي و.....) از روي سوخته يا روي سخت استفاده مي شده است يا آنتيموان. آنتيموان را از ارمنستان مي آوردند براي خانواده سرخ از مخلوط هاي شنگرف (اکسيدجيوه)و گوگرد براي خانواده سبز رنگ هاي زرد و آبي و گاهي از کات کبود و زنگار سياه و سفيد تنها در مرز بندي ها استفاده مي شده براي ساختن لعاب از کاليوم و پتاس و انواع اکسيد هاي آهن.

نوشته شده توسط بابک برزگریان در ساعت 18:29 | لینک  |